Nima uchun Windows'ni "sozlash" kerak?
Windows hamma uchun umumiy qilib yaratilgan. Shuning uchun u har kimga to'liq mos kelmaydi:
Ko'p oynalar bilan ishlaganda ularni tartibga solish noqulay.
Fayllarni ommaviy qayta nomlash uchun alohida dastur kerak bo'ladi.
Windows 11 taskbar'ini siljitib bo'lmaydi, sozlamalari ham cheklangan.
Reklama, telemetriya va keraksiz ilovalar tizimni og'irlashtiradi.
Kerakli sozlamalar Settings, Control Panel va Registry orasida sochilib yotadi.
Bu uch dastur shu muammolarni turli tomondan hal qiladi:
Dastur | Asosiy vazifasi | Kim uchun |
|---|---|---|
PowerToys | Unumdorlik va kundalik ishni tezlashtirish | Ofis xodimi, o'qituvchi, dasturchi, hamma |
Windhawk | Interfeys va dasturlar ko'rinishi/xatti-harakatini o'zgartirish | Taskbar va Start menyuni moslamoqchi bo'lganlar |
Wintoys | Yashirin sozlamalar, tozalash, optimallashtirish | Tizimni "tartibga solmoqchi" bo'lgan foydalanuvchi |
1. Microsoft PowerToys: unumdorlik uchun asboblar to'plami
PowerToys — Windows foydalanuvchilari va dasturchilari uchun mo'ljallangan bepul, ochiq kodli dasturlar to'plami. Uni Microsoft o'zi ishlab chiqadi. Rasmiy sahifaga ko'ra, unda 25 dan ortiq bepul utilita bor. Hammasini o'rganish shart emas. Eng ko'p foyda beradiganlaridan boshlash kifoya.
FancyZones: oynalarni tartibga solish
Ikki-uch oynani yonma-yon ishlatishda ayniqsa qulay. FancyZones murakkab oyna maketlarini tez yaratish va oynalarni ularga joylashtirish imkonini beradi.
Amaliy misol: katta monitorda chap tomonda Excel, o'ng tomonda brauzer, pastda Teams'ni doimiy zonalarga joylashtirasiz. Oynani sudrab zonaga tashlash yetarli.
PowerToys Run va Command Palette: tezkor ishga tushirish
PowerToys Run dastur va fayllarni qidirib, darhol ochadi, plaginlarni qo'llab-quvvatlaydi. Bundan tashqari, Command Palette tez-tez ishlatiladigan buyruq, dastur va vositalarga bitta sozlanuvchi interfeysdan kirishni beradi. Sichqonchasiz, klaviatura bilan ishlashni yoqtiradiganlar uchun foydali.
PowerRename: ommaviy qayta nomlash
PowerRename qidirish va almashtirish, regular expression va bekor qilish (undo) bilan ommaviy qayta nomlashni bajaradi.
Amaliy misol: 300 ta rasm IMG_4521.jpg ko'rinishida. Ularni solar_station_001.jpg kabi nomlash uchun Explorer'da fayllarni belgilab, o'ng tugma → PowerRename qilasiz va natijani oldindan ko'rasiz.
Text Extractor: ekrandan matnni olish (OCR)
Text Extractor OCR yordamida ekrandagi istalgan joydan matnni nusxalaydi. Skrinshot, PDF rasm yoki video ichidagi matnni qo'lda yozib o'tirish shart emas. Boshlovchilarga dars tayyorlayotganda ham qo'l keladi.
Advanced Paste: buferdagi matnni kerakli formatda qo'yish
Advanced Paste buferdagi matnni istalgan formatda qo'yishga imkon beradi, ixtiyoriy AI funksiyasi ham bor. Masalan, formatlangan matnni oddiy matn sifatida qo'yish uchun ishlatiladi.
Keyboard Manager: klaviaturani moslash
Keyboard Manager tugmalarni qayta belgilash va o'z ttezkor klavishlaringizni yaratish imkonini beradi. Kam ishlatiladigan tugmani foydaliroq funksiyaga almashtirish mumkin.
Boshqa foydali utilitalar
Rasmiy ro'yxatdan eng amaliylari:
Always On Top: oynani tezkor klavish bilan boshqa oynalar ustida ushlab turadi. Kalkulyator yoki izoh oynasi uchun qulay.
Awake: kompyuterni uyg'oq holatda saqlaydi, quvvat va uyqu sozlamalarini o'zgartirmasdan. Katta fayl yuklash yoki hisobot hisoblash paytida foydali.
Color Picker: ekranning istalgan joyidan rangni aniqlaydi.
Image Resizer: Explorer'da o'ng tugma bilan rasm o'lchamini tez o'zgartiradi.
Peek: faylni ilovani ochmasdan ko'rib chiqadi.
Screen Ruler: ekrandagi piksellarni o'lchaydi.
ZoomIt: ekranni kattalashtirish, izoh yozish va yozib olish vositasi. Dars va prezentatsiya o'tkazuvchilar uchun juda foydali.
Mouse Without Borders: bitta klaviatura va sichqoncha bilan bir nechta kompyuterni boshqaradi.
Workspaces: bir klik bilan dasturlar to'plamini belgilangan joylarda ishga tushiradi. Masalan, "Hisobot" rejimi: Excel, brauzer va Telegram o'z o'rnida ochiladi.
Hosts File Editor, Registry Preview, Environment Variables, File Locksmith: texnik ishlar uchun.
Xulosa: PowerToys xavfsiz va rasmiy yechim. Boshlovchi uchun ham, tajribali foydalanuvchi uchun ham eng yaxshi birinchi tanlov.
2. Windhawk: interfeys va dasturlar uchun "mod" bozori
Windhawk boshqa turdagi dastur. U Windows va boshqa dasturlarning ko'rinishi yoki xatti-harakatini o'zgartiradigan kichik "modlar" katalogi sifatida ishlaydi. Windhawk Windows 10 va 11 da ishlaydi, uni Michael Maltsev yaratgan, ya'ni uzoq yillik 7+ Taskbar Tweaker muallifi.
U qanday ishlaydi?
Windhawk mod'larni qo'llash uchun o'zini ishlayotgan boshqa dasturlarga yuklaydi. Siz katalogdan modni tanlab o'rnatasiz, dasturlash bilmasangiz ham bo'ladi. Kod yozishni xohlasangiz, o'zingiz mod ham yaratishingiz mumkin.
Eng mashhur imkoniyatlar
Ko'pchilik Windhawk'ni taskbar va Start menyu uchun o'rnatadi. Windows 11'da yetishmayotgan ko'p narsa mod sifatida qo'shilgan:
Taskbar tugmalarida yozuv (labels): Windows 10'da bor, 11'da yo'q imkoniyatlardan biri, mod sifatida tayyor.
Taskbar'ni yuqoriga yoki yonga ko'chirish va ko'p qatorli taskbar: muallifning ro'yxatida bular ham bajarilgan deb belgilangan.
Vertical Taskbar for Windows 11: keng (ultrawide) monitori borlarga foydali mod.
Windows 11 Taskbar Styler, Start Menu Styler, Notification Center Styler: taskbar, Start menyu va bildirishnoma markazining ko'rinishini moslash modlari.
Muhim ogohlantirishlar
Windows yangilanishidan keyin. Ba'zi modlar muayyan Windows build'lariga mo'ljallangan, shuning uchun katta yangilanishdan keyin Windhawk va modlarni birga yangilang.
Boshqa dasturlar bilan to'qnashuv. Windhawk'ning taskbar va Start menyu modlari StartAllBack bilan birga ishlamaydi. Bir vaqtda ikki "taskbar o'zgartirgich" ishlatmang.
Muammo bo'lsa. Taskbar modi bilan nosozlik chiqsa, Windhawk jarayonini to'xtatish kifoya, Windows standart interfeysni qayta yuklaydi.
Xavfsizlik. Modni hamma yuborishi mumkin, shuning uchun mashhur va ko'p ishlatiladigan modlarni tanlang, noma'lum mualliflardan ehtiyot bo'ling. Windhawk jarayonlarga "kirib" ishlagani uchun korporativ kompyuterda o'rnatishdan oldin IT bo'limi bilan kelishing.
Xulosa: Windhawk Windows 11 taskbar'idan norozi bo'lganlar uchun eng kuchli yechim, lekin ehtiyotkorlik va yangilanishlarni kuzatib borishni talab qiladi.
3. Wintoys: sozlamalar, tozalash va optimallashtirish bir joyda
Wintoys Microsoft Store'dan o'rnatiladigan bepul dastur. U Windows 11'ni tozalash, optimallashtirish, sozlash va ta'mirlash uchun mo'ljallangan, interfeysi tushunarli. Dastur Windows 10 va 11 bilan mos. Asosiy g'oya: tizimda sochilib ketgan sozlamalarni bitta joyda yig'ish.
O'rnatish: Microsoft Store orqali yoki Windows Package Manager bilan: winget install --id 9P8LTPGCBZXD.
Asosiy bo'limlar
Apps: o'rnatilgan dasturlarni ko'rish va o'chirish. Win32 va Store ilovalarini ajratib ko'rsatuvchi filtr bor.
Services: barcha Windows xizmatlarini Windows'dagi standart Services oynasidan qulayroq ko'rsatadi.
Boost: tizim unumdorligini oshiruvchi tugmalar. Microsoft Store va DNS keshini tozalash ham shu yerda.
Tweaks: eng ko'p imkoniyat shu bo'limda.
Tweaks bo'limidagi eng foydali sozlamalar
Paul Thurrott ko'rib chiqish tavsiya qilgan sozlamalar:
Classic File Explorer. Thurrott klassik Explorer'ni tezroq va barqarorroq variant sifatida tavsiya qiladi. Wintoys 2.0 yangilanishida Explorer navigatsiya panelidan Home va Gallery bo'limlarini olib tashlash imkoni ham qo'shilgan.
Telemetriya (Privacy): o'chirib qo'yish tavsiya etiladi.
Reklamalar: Start menyu, Settings va boshqa joylardagi reklama takliflarini o'chirish.
"End task" (System): taskbar'dagi yorliq kontekst menyusiga "End task" bandini qo'shadi.
Super-user bo'limi: God mode va Developer Mode'ni yoqish, UAC sozlamalarini o'zgartirish, UCPD drayverini boshqarish. Bu qismda ehtiyot bo'ling. Nima qilayotganingizni tushunmasangiz, tegmang.
Ehtiyot bo'lish kerak bo'lgan jihatlar
Wintoys uchinchi tomon dasturi, shuning uchun xavfsizlik va maxfiylik xavflarini hisobga olish kerak.
Dasturdagi hamma sozlamani yoqib chiqmang. Har birining nima qilishini o'qing.
Avval tiklash nuqtasi (restore point) yarating.
Neowin 2.0 yangilanishi haqida yozganda Alt + Tab dastur qotib qolishiga sabab bo'lgan WinUI 3 xatosi haqida ogohlantirgan edi. Bu hozir tuzatilgan-tuzatilmaganini o'zingiz tekshirib ko'ring.
Xulosa: Wintoys tizimni "tartibga solish" uchun qulay, lekin kuch bilan birga mas'uliyat ham keladi. Nimani o'chirayotganingizni biling.
Qaysi birini tanlash kerak?
Maqsad | Tavsiya |
|---|---|
Kundalik ishni tezlashtirish (oynalar, qidiruv, nomlash, OCR) | PowerToys |
Windows 11 taskbar va Start menyuni o'zgartirish | Windhawk |
Reklama, telemetriya, keraksiz ilovalarni boshqarish | Wintoys |
Xavfsizlik birinchi o'rinda (korporativ kompyuter) | PowerToys |
Mening tavsiyam, qadam-baqadam:
Avval PowerToys'ni o'rnating. Eng xavfsizi va eng ko'p foyda beradigani shu. FancyZones, PowerRename va Text Extractor bilan boshlang.
Keyin Wintoys'ga qarang, agar tizimni tozalash va reklamani o'chirish kerak bo'lsa. Oldin tiklash nuqtasini yarating.
Windhawk'ni oxirida o'rnating, faqat taskbar yoki Start menyu bilan aniq muammoyingiz bo'lsa. Bitta-ikkita mashhur mod bilan boshlang.
Uchalasini birga ishlatish mumkin, chunki ular har xil qatlamda ishlaydi. Faqat bir xil vazifani bajaradigan modlarni bir vaqtda yoqmang.
Xulosa
Windows'ni o'zingizga moslash mutaxassislar uchun emas, har bir kundalik foydalanuvchi uchun. PowerToys ish unumdorligini oshiradi, Windhawk ko'rinish va interfeysni moslaydi, Wintoys tizimni tartibga soladi. Hammasidan bir kunda foydalanish shart emas. Bitta dasturni oling, bir haftada 2-3 ta imkoniyatini o'rganing, keyin keyingisiga o'ting.
Manbalar: PowerToys, Microsoft Learn, Windhawk, Wintoys, Microsoft Store. Qo'shimcha sharhlar: Neowin, Thurrott.com, Pureinfotech, Windows Mode.
